Η Ιερά Μονή Αγίου Παντελεήμονος στην Αγιά Λάρισας αποτελεί ένα σημαντικό πνευματικό κέντρο με μακρά και πολύπλοκη ιστορία, αν και η ακριβής χρονολογία ίδρυσής της δεν είναι απόλυτα σαφής από τις πηγές. Ωστόσο, η αρχαιότερη χρονολογική ένδειξη για τη μονή προέρχεται από μια ενεπίγραφη πλάκα που βρέθηκε το 1969, η οποία υποδηλώνει την παρουσία της από παλαιότερες εποχές. Ιστορικές αναφορές και αρχιτεκτονικά στοιχεία τοποθετούν τις ρίζες της μονής στην Βυζαντινή περίοδο, με αναφορά σε έργα του 1711 από τον ζωγράφο Γεώργιο από τον Κλειτσό των Αγράφων, που υπογράφει εικόνες της δεύτερης φάσης της μονής, μαρτυρώντας τη συνεχή λειτουργία της κατά την Τουρκοκρατία.
Η μονή έχει υποστεί πολλές φθορές και ανακατασκευές κατά τη διάρκεια των αιώνων. Διαλύθηκε το 1881, όπως πολλές μονές στην περιοχή της Αγιάς, πιθανόν λόγω της εφαρμογής νομοθεσίας περί εκκλησιαστικής περιουσίας μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος. Αυτή η διάλυση οδήγησε σε εκτεταμένες φθορές λόγω της εγκατάλειψης.
Η μονή επαναλειτούργησε τη δεκαετία του 1980 και ανοικοδομήθηκε η δυτική πτέρυγα, αλλά παρέμεινε κλειστή από το 1993 για δώδεκα χρόνια. Από το 2005, με την ευλογία του τότε Μητροπολίτου Δημητριάδος (στην πνευματική δικαιοδοσία της οποίας ανήκει, καθώς η Αγιά υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Δημητριάδος και Αλμυρού, ενώ η Μονή Αγίου Παντελεήμονος της Αγιάς είναι Σταυροπηγιακή), εγκαταβιώνει νέα αδελφότητα, και η μονή έχει αναβιώσει.
Σήμερα, η Ιερά Μονή Αγίου Παντελεήμονος στην Αγιά είναι μια ενεργή ανδρική μονή, πνευματικό κέντρο με σημαντικό ρόλο στην περιοχή. Η αρχιτεκτονική της αντικατοπτρίζει τις διάφορες ιστορικές φάσεις και ανακατασκευές, προσφέροντας ένα μείγμα παλαιότερων στοιχείων και νεότερων παρεμβάσεων.
Πρακτικές Οδηγίες: Βρίσκεται κοντά στην κωμόπολη της Αγιάς. Συνιστάται επικοινωνία με τη μονή για τις ώρες επισκεπτηρίου και τους κανόνες ενδυμασίας, καθώς είναι ενεργή μοναστική κοινότητα.
